ourkirtipur.com.np

Wednesday
Jul 18th
Text size
  • Increase font size
  • Default font size
  • Decrease font size
Home Art and Culture Festivals न्हयगां जात्रा छपुलु

न्हयगां जात्रा छपुलु

E-mail Print PDF
किपू पाङ्गा नगां मच्छेगां बोसिगां सतुङ्गल व ल्वहंखा यानाः मुक्कं न्हयगामय् तिथिकथं थिंलाय् छसिकथं माःहनाः वइगु जात्रा न्हयगां जात्रा खः । थ्व जात्राय् अष्टमातृका द्यःपिनिगु जात्रा जुइ । तान्त्रिक दृष्टिकोणं अष्टकातृका द्यःपिन्त तन्त्र साधना यानाः वसपोलपिन्त शक्तिदेवीया रुपय् जागृत यानाः देययात सुरक्षा यन्त्रं चिनाबीगु प्रचलन मध्यकालीन नेपालय् यक्व खनेदु । मल्लकालय् वयाः थुकिं  यक्व थाय् काल । फलस्वरुप नेवाः बस्ती पतिकं पीगं थापना यानाः पुजा यायेगु प्रचलन अप्वया वल । तान्त्रिक शक्तिया मूल श्रोतकथं पीगंयात कयातःगुलिं नं थथे नेवाः बस्ती पतिकं पीगं थापना यायेगु प्रचलन वःगु जुइमाः । खय्तःला बःखुया विष्णुदेवी पीगं लिच्छविकाल अर्थात ईसाया निगू-स्वंगूगु शदीपाखे हे थापना जुइ धुंकूगु जूसां किपू व पाङ्गाय् लिपा जक पीगं दयेकूगु खनेदु । छाय्धाःसा थ्वयां न्हापा बःखुया विष्णुदेवी पीगंयात हे मंकाः पीगंकथं पुजा यायेगु प्रचलन दुगु खनेदु । थुकिया पुष्टि न्हय्गां जात्राया झ्वलय् नगां बाहेक किपू पाङ्गा मच्छेगां बोसिगां सतुङ्गल व ल्वहंखापाखें बःखुया विष्णुदेवी पीगनय् अनिवार्य पुजा वनेमाःगु खं याः । उकिं थ्व जात्रा बःखुया पीगं लिसे स्वाःगु अष्ट मातृकाया जात्रा खः ।

पीठगणया पुजा धइगु हे अष्ट भय अर्थात् राज खुँ लः मिँ फय् मलः व भुखाय् पाखेँ सुरक्षित जुइगु लागि अष्टमातृका देवीपिन्त याइगु पुजा खः । थथे पीठया शक्तिदेवी पुजा यानाः थःगु देय् वा बस्तीयात सुरक्षा यन्त्रं चिनबीगु झ्वलय् प्रत्येक बस्ती दुने व बस्तीया मूल शक्तिदेवीया रुपय् अष्टमातृका मध्येया छम्ह देवीयात इष्ट देवी नालाः पुजा यायेगु प्रचलन दु ।

न्हय्गां जात्रा खास यानाः मार्ग शुक्लपक्ष चतुर्थीनिसें हे न्ह्याइ । थुकुन्हु निउतं धकाः न्हय्गुलिं गामय् नीसी यानाः नित्य पुजा सहित भैरवया उपासना यानाः भेलु थुइगु धकाः थ्वँ थुइगु याइ ।

अलय् सप्तमीकुन्हु नगामय् व पाङ्गय् छवयला भू हनी । थुकुन्हु नगांया द्यःछेँया बालकुमारी द्यः क्वकयाः खतय् तयेगु याइ । अथेहे पाङ्गाया दीख्यः धइगु थासय् बालकुमारी द्यः पुजा यानाः मन्दः मेय् स्याये धुंकाः विष्णुदेवी व बालकुमारी द्यःयात लाछिया द्यः छेँय् थासं पिकयाः अलग अलग निखः खतय् तयेगु याइ । अलय् विष्णुदेवीया द्यःखःयात अनसं तयाः बालकुमारी द्यःयात जक कुबिया बाजागाजा सहित व हे दीख्यः धइगु थासय् यनाः बालकुमारी द्यःया मन्दलय् दिके यनी । थुकुन्हु हे किपू लगायत सतुङ्गल व मच्छेगामय् थःथःगु मूल द्यःयात नित्य पुजा यानाः नेकुं मेय् भोग बिइगु याइसा बोसिगां व ल्वंहखाय् गणेश यात पुजा यानाः हाकुम्ह दुगु भोग बिइ ।

अष्टमीकुन्हु नगांया लाछिइ दिकातःगु बालकुमारी द्यःयात कुबियाः देय्या दक्षिणपाखे च्वंगु बालकुमारीया पीठय् यनाः तइ । अलय् थुकुन्हु सब्वु चान्हय् थन धाल्चा खकिगु जात्रा जुइ । अथेहे पाङ्गय् थुकुन्हुया दिनयात मूयाः मुख्य यात्रा कथं हनी । थुकुन्हु लाछिया द्यःछेँ न्ह्यःने दिकातःगु विष्णुदेवी द्यः सहितया द्यःखः कुबियाः बाजागाजा सहित जात्रा यानाः देय्या पूर्व पाखे भाजङ्गलय् च्वंगु विष्णुदेवीया पीठय् यनातइ । अलय् थुकुन्हुया सब्वु चान्हय् पाङ्गाया याः गुिथं विष्णुदेवी पीठय् याइगु ह्वंकिला पुजा सिधयेकाः विष्णुदेवीया द्यःखः अनं ल्ह्वनाः हयाः पाङ्गाया द्यः चपातय् च्वंगु मन्दलय् दिकेहइ । अथेहे दीख्यःया बालकुमारी द्यःयात नं कुबियाः द्यः चपातय् च्वंगु मन्दलय् दिकेहइ । थुकुन्हु किपुली आजु द्यः लागाय् च्वंगु इन्द्रयणीया द्यःछेँय् पिने दिकातःगु प्वं खतय् मन्दः मेय् स्यायेगु धकाः मेय् छम्ह भोग बियाः द्यःछेँय् थासं द्यः क्वकयाः खतय् तयेगु याइ । अनं लिपा थुकुन्हु सब्वु चान्हय् आगंछेँया थकालि पाखे बःखुया विष्णुदेवीया पीठय् ह्वंकिला पुजा वनी । अथेहे थुकुन्हु सतुङ्गल वः मच्छेगां पाखें बःखुया विष्णुदेवी पीठय् होम यानाः दुगु छम्ह छम्ह भोग बिइसा बोसिगां व ल्वहंखाय् दुगु छम्ह छम्ह भोग बियाः थःथःगु गामय् च्वंगु गणेद्यःया पुजा याइ ।

नवमीकुन्हु पाङ्गय् विष्णुदेवी व बालकुमारी द्यःया सिन्दुर जात्रा अर्थात सिन्हः याः जुइसा किपूलिइ थुकुन्हु मूयाः धकाः आजुद्यः लागाय् च्वंगु इन्द्रायणी द्यः सहितया द्यःखः बाजागाजा सहित जात्रा यानाः किपूया पश्चिमपाखे च्वंगु इन्द्रायणीया पीठय् यनातइ । अलय् थुकुन्हु सब्वु चान्हय् लाखेपाः च्वनेगु पाः लाःम्ह मनू लाखेपाः च्वनेत इन्द्रायणी पीठया खवय् उत्तर पाखे च्वंगु ख्यलय् भेलुक्वं सहित वनी । सतुङ्गल मच्छेगां बोसिगां ल्वहंखाय् नं थुकुन्हु मूयाः जुइ । थुकुन्हु सतुङ्गल व मच्छेगांया विष्णुदेवी द्यःयात थःथःगु द्यः खतय् तयाः भेलु सहित कुबिया थःथःगु थीथी बाजं थाकाः बःखुया विष्णुदेवी पीठय् हइसा बोसिगांया भैरबया मूर्ति थापना यानातःगु भेलु व ल्वंहखाया भैरब मूर्ति थापना यानातःगु भेलु कुबिया थःथःगु हे बाजं थाकाः बःखुया विष्णुदेवी पीठय् हइ । थ्व प्यगू गांया द्यःपिं मध्ये दकलय् न्हापां सतुङ्गलया विष्णुदेवीया द्यःखः दिकी अनं लिपा मच्छेगांया विष्णुदेवीया द्यःखः सतुङ्गलया द्यःखः पाखे मस्वकूसे फस्वकाः दिकी अलय् वयां लिपा बोसिगां व ल्वहंखाया भैरव द्यः यात दिकी ।

दशमीकुन्हु किपू लगायत सतुङ्गल मच्छेगां बोसिगां व ल्वहंखाय् थःथःपिनिगु द्यःया सिन्दुर जात्रा जुइ । थुकुन्हु किपुलिइ इन्द्रयणी व गणेद्यः यानाः निम्ह द्यःया जात्रा जुइ । अलय् बहनिइ द्यः दुकाये धुकाः दक्व गामय् नं जात्रा क्वचाइ तर सतुङ्गलय् धाःसा द्वादशी तक जात्रा यायेगु याइ ।

सतुङ्गलय् एकादशीकुन्हु छुं हे मयासे सुलं च्वनीसा द्वादशी कुन्हु द्यः मदुगु प्वं खः कुबियाः बाजागाजा सहित देय् चाःहीकाः जात्रा यानाः उकुन्हु जात्रा क्वचायेकी । थुकथं न्हयगांया जात्रा अर्थात् न्हय्गां जात्रा क्वचाइ ।

अष्टमातृकाया पुजा यायेगु प्रचलन नेपाःया इतिहासय् मध्यकालीन युगय् तिनि जूगु खनेदुसा लिपा बस्ती विकासया क्रम नापनापं थुकियात थीथी रुपं पुजा यायेगु प्रचलन न्ह्यानाः वनाच्वंगु खनेदु ।

बस्ती विकासया इतिहास व न्हय्गां जात्राया किम्वदन्तीयात दुवालाः स्वयेगु खःसा थ्व जात्रा रत्न मल्लया पालय् जक हे न्ह्याःगु खनेदु छाय् धाःसा उगु इलय् तिब्बतया कुंकुं जातया भोटेतय्सं चान्हय् चान्हय् खुयाः लुटय् यानाः दुःख बियाच्वंगलिं किपू लिसें किपू लिक्कसं च्वंगु लागाय् थप बस्ती दयेकाः इमित संगठित यानाः व भोटेत नाप ल्वायेगु निम्तिं व थःथःगु देयया सुरक्षाया लागि अष्ट मातृका देवीपिन्त शक्तिदेवीया रुपय् जागृत यानाः खुँ व शत्रु भय पाखेँ मुक्ति कायेगु निम्तिं थ्व जात्रा न्ह्याकूगु खनेदु । किपूया जात्राया किम्वदन्ती अनुसार स्वयेगु खःसा किपू लागाय् वर्षौं वर्ष तक लुटपाट व अन्न बाली लुटेयानाः नयाच्वंम्ह लाखेयात स्याःगुलिं किपूया जात्रा जूगु खँ न्ह्यथनातःगु दु । थ्व स्वयेबलय् चान्हय् चान्हय् मनूतयत दुःख बिईपं भोटेतयत लाखेया रुपय् कयातःगु खनेदु । अलय् भोटेतयसं नं उगु इलय् नेपाः गालय् स्वदँ प्यदँ तक चान्हय् चान्हय् खुयाः अन्न बाली लुटे याना मनूतय्त दुःख ब्यूगु खँ बंशावलीइ उल्लेख यानातःगु दु । उकिसनं भोटेतय् झ्याब्ला झ्याब्लां सँ लहिनाः तइगुलिं स्वये लाखे पहः वइगुलिं नं थथे किम्वदन्तीइ उपमा कथं लाखे धकाः प्रयोग जूगु खः जुइ धकाः धायेछिं । अथेहे बःखुया जात्रा सम्वन्धी किम्वदन्ती अनुसार बःखु विष्णुदेवीया काय् म्ह्याय् पिं छगू हे दिनय् थः माँयाथाय् वनेगु सल्ला यानाः लिपा उगु दिनय् अन वनाः माँ विष्णुदेवीया पुजा यानाः जात्रा याःगु खँ न्ह्यथनातःगु स्वयेबलय् भोटेत नापं ल्वायेगु निम्तिं मच्छेगां बोसिगां ल्वहंखा व सतुङ्गलया मनूतय्त संगठित यायेगु व देय्यात खुँ व शत्रु भय पाखेँ मुक्त यायेगु हुनिं  अष्ट मातृकाया पुजा यानाः थ्व जात्रा न्ह्याकातःगु खनेदु । बस्ती विकासया इतिहास कथं पाङ्गा व सतुङ्गलयात रत्न मल्लं भोटेत पाखेँ सुरक्षित जुइगु हुनिं हे बस्ती विकास याःगु खः । उकिं थ्व निगू बस्ती बिचय्या मच्छेगां नव क्वाथ बोसिगां व ल्वहंखा ल्वहंक्वाथ थें जाःगु बस्तीत नं सुरक्षाया हुनिं  एकत्रित यायेगु निम्तिं जात्राय् संलग्न याःगु खः धकाः धायेछिं  ।

अथेहे न्हय्गां जात्रा सम्वन्धी छगू मेगु किम्वदन्तीइ मध्यकाल अर्थात् मल्लकाल स्वयां न्ह्यः किपुलिइ लाखे लःसिंतय्सं तसकं दुःख बियाच्वंगुलिं व लाखे लःसिंत नाप ल्वायेगु निम्तिं न्हय्गुलिं गांत कुलि चिनेत सहलह यानाः जात्रा याःगु खँ न्ह्यथनातःगु दु । थुकिं छु प्रष्ट याः धासा न्हय्गां जात्राया मू आज्जु उगु इलय् थ्व लागाय् दुःख बियाच्वंपिं लाखे लःसिंतय्त ख्यानाछ्वयेगु खः । अथे जुयाः थ्व किम्वदन्ती मल्ल जुजु रत्न मल्लं यानादीगु बस्ती बिकासया इतिहास नापं ज्वःलाःगु खनेदूगुलिं थ्व न्हय्गां जात्रा रत्न मल्लया पालय् निसे जक न्ह्याःगु खः धकाः धाय् छिं ।

अथेहे किपूया इन्द्रयणी यात्रा सम्वन्धी छगू मेगु किम्वदन्तीइ परापूर्व कालय् किपू शहर ७३८२०२ सया पश्चिम लागाया कोतःझाः धइगु जङ्गलय् च्वनाच्वंम्ह लाखे नं किपू शहर दुने इलय् ब्यलय् तःधंगु उत्पात यानाः लुटेयाना नयाच्वंगुलिं व लाखेयात स्वयं इन्द्रायणी द्यः प्रकट जुयाः स्यानाब्यूगुलिं उबले निसे इन्द्रायणी जात्रा जूगु खः धकाः न्ह्यथनातःगु दु । किपूया उत्तर पश्चिमय् लाःगु कोतःझाः धइगु घनाजङ्गल आःतक नं दनि गुगु पाखे न्हापा न्हापा बस्ती धइगु हे मदुगुलिं ग्यानापुसे च्वं शायद उिकं हे व थासं भोटेत थहां वयाः चान्हय् चान्हय् नये त्वनेया निम्तिं देसय् दुने लुटपाट यानाच्वंगुलि उकिया पाखँ सुरक्षित जुइगु हुनिं इमिगु लागि न्हिंथन भ्वय् ज्वलं ताःलाकाः किपूया हे छम्ह जनतायात बियाः नके छ्वयेगु लागि देसं पिने लाखे पाः तःगु खः धकाः थ्व किम्वदन्तीयात आधार कयाः धायेछिं । थथे लाखेपाः च्वंवनेगु झ्वलय् गुगु दिनय् छम्ह परदेशी मनुखं लाखेयात हाथ्या बीकथं चि मदुगु भ्वय् ज्वलं ताःलाका लाखेपाः च्वंवन उबलय् निसें आःतक नं चि मदुगु ल्वसाघासा ज्वना वनीगु यानाच्वंगु दु ।

थ्व न्हयगां जात्रा उगु इलय् लाखे लःसिंतय्त ख्यानाछ्वयेगु निम्तिं नीस्वंगु जात्रा जूगुलिं थुकी लिसे रत्न मल्लया बस्ती बिकासया इतिहास ज्वःलाःगुलिं थ्व जात्रा रत्न मल्लया पालय् हे न्ह्याःगु खः धका धायेछिं । उकिं उगु ईया इतिहास लिसे सम्वन्ध दुगु थ्व जात्रायात ऐतिहासिक जात्रा धकाः नं धायेछिं ।

थजाःगु महत्वपूर्ण ऐतिहासिक जात्रायात म्वाकातयेगु निम्तिं किपू लागाया जाति विशेषं जक मखु राज्य स्तरं हे तिबः बीमाःगु खनेदु ।


सुदीप महर्जन
Last Updated ( Saturday, 25 September 2010 15:53 )  

Know our places

 

BaghBhairab

Bagh Bhairab temple is one of the most popular temples dedicated to the God Bhairab in the...

 

Tau Daha

The place Taudaha takes its name from the lake Ta daha situated here from the time immemor...

 

Panga

Panga, is situated south-west of Kirtipur Municipality is a typical Newari settlement. On ...

Send us your articles

We would be glad to publish your works (articles, blogs, photos). Send them to ourkirtipur@gmail.com